ค่ากลิ่น (Odor Unit) คืออะไร? การวัดกลิ่นสารเคมีและเกณฑ์มาตรฐานโรงงาน

เคยเจอเรื่องชวนปวดหัวแบบนี้ไหมครับ? เครื่องวัดแก๊สในโรงงานโชว์ตัวเลขว่า "ปลอดภัย" สารเคมีไม่เกินค่ามาตรฐานความปลอดภัย (Safety Standard) แต่ชาวบ้านรอบโรงงานกลับรวมตัวกันร้องเรียนว่า "เหม็นสารเคมี" จนทนไม่ไหว

ปัญหานี้ไม่ได้แปลว่าเครื่องมือของคุณพัง หรือชาวบ้านคิดไปเอง แต่มันเกิดจาก "ช่องว่าง" ของความเข้าใจระหว่าง "ค่าความเข้มข้นสารเคมี (ppm)" กับ "ค่าความเข้มข้นกลิ่น (Odor Unit)"

วันนี้เราจะพาไปทำความเข้าใจหน่วยวัดที่สำคัญที่สุดสำหรับกฎหมายสิ่งแวดล้อมฉบับใหม่ปี 2568 เพื่อให้โรงงานของคุณอยู่รอดได้โดยไม่ต้องเสี่ยงโดนสั่งปิด

ค่ากลิ่น (Odor Unit) คืออะไร?

เพื่อให้เข้าใจตรงกันง่ายที่สุด Odor Unit (OU) หรือ หน่วยความเข้มข้นกลิ่น คือตัวเลขที่บ่งบอกว่า "เราต้องเจือจางกลิ่นนั้นด้วยอากาศบริสุทธิ์กี่เท่า กลิ่นถึงจะจางจนมนุษย์ไม่รู้สึก"

หลักการทางวิทยาศาสตร์ (D/T)

ในทางเทคนิคเราเรียกว่าหลักการ Dilution to Threshold (D/T) ลองจินตนาการภาพตามนี้

• หากเราเก็บตัวอย่างอากาศจากปล่องมา 1 ส่วน

• แล้วต้องใช้อากาศบริสุทธิ์มาผสมเจือจางถึง 300 ส่วน กลิ่นนั้นถึงจะหายไป

• นั่นหมายความว่า อากาศตัวอย่างมีค่าความเข้มข้นกลิ่นเท่ากับ 300 OU

  
  

จุดสังเกต: ยิ่งค่า OU สูง แปลว่ากลิ่นมีความรุนแรงมาก และต้องใช้ระยะทางไกลมากกว่าที่กลิ่นจะเจือจางไปเองตามธรรมชาติ

ทำไมวัดค่าสารเคมี (ppm) ผ่าน แต่ชาวบ้านยังร้องเรียน?

นี่คือประเด็นที่ผู้ประกอบการหลายท่านมักกังวล สาเหตุหลักเกิดจากความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนเกี่ยวกับการเลือกใช้เครื่องมือให้ตรงกับวัตถุประสงค์ เพราะ เครื่องวัดแก๊ส (Gas Detector) ทั่วไป กับ การวัดกลิ่น มีเป้าหมายการใช้งานที่ต่างกันอย่างสิ้นเชิง ความจริงคือ จมูกของมนุษย์มีความละเอียดอ่อน ซับซ้อนกว่าเซนเซอร์วัดแก๊สทั่วไปมาก

1. เป้าหมายของการวัดที่ไม่เหมือนกัน

เราต้องแยกให้ออกก่อนว่าเครื่องมือแต่ละชนิดถูกสร้างมาเพื่ออะไร:

• เน้นความปลอดภัย (Safety): เครื่องวัดแก๊สที่อ่านค่า ppm มีหน้าที่หลักคือดูแลความปลอดภัยของพนักงานในโรงงาน เพื่อเตือนว่าสารเคมีเข้มข้นจนเป็นอันตรายต่อสุขภาพหรือเสี่ยงระเบิดหรือไม่

• เน้นดูแลชุมชน (Nuisance): ส่วนเครื่องวัดกลิ่น หรือ E-Nose ที่อ่านค่า OU มีหน้าที่ประเมินระดับการรบกวน เพื่อดูว่ากลิ่นที่ลอยออกไปนั้น ส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิตของชาวบ้านหรือไม่

2. กรณีศึกษา: สารกลุ่ม Mercaptans (กลิ่นกะหล่ำเน่า)

สารเคมีกลุ่มนี้เป็นตัวอย่างที่ดีที่สุด เพราะมี "ขีดจำกัดการรับกลิ่น" ที่ต่ำมาก เพียงแค่ 0.000002 ppm จมูกคนก็เริ่มได้กลิ่นเหม็นรุนแรงแล้ว

ในขณะที่เครื่องวัดแก๊สทั่วไปอาจเริ่มอ่านค่าได้ที่ 0.1 ppm ผลลัพธ์ที่เจอก็คือ เครื่องวัดหน้างานโชว์เลข 0.00 (Safe) เพราะความเข้มข้นยังไม่ถึงจุดอันตราย แต่ชาวบ้านกลับได้กลิ่นเหม็นจนทนไม่ไหว นี่คือเหตุผลว่าทำไมเราถึงวัดค่าสารเคมีผ่าน แต่ก็ยังเกิดข้อร้องเรียนได้ครับ

สรุปเกณฑ์มาตรฐานกลิ่นโรงงาน ฉบับปี 2568

เพื่อให้สอดคล้องกับกฎหมายที่มีความเข้มงวดขึ้น ผู้ประกอบการควรตระหนักถึงค่ามาตรฐานความเข้มข้นกลิ่น (Odor Unit) ตามจุดตรวจวัดต่างๆ ดังนี้ครับ:

ตารางค่ามาตรฐานกลิ่น (โดยประมาณ)

• พื้นที่ในเขตนิคมอุตสาหกรรม:

  • ที่ปล่องระบายอากาศ: ไม่เกิน 1,000 OU

  • ที่บริเวณริมรั้วโรงงาน: ไม่เกิน 30 OU

• พื้นที่นอกเขตนิคมฯ (ชุมชน/เกษตรกรรม): จุดที่ต้องระวังเป็นพิเศษ

  • ที่ปล่องระบายอากาศ: ไม่เกิน 300 OU

  • ที่บริเวณริมรั้วโรงงาน: ไม่เกิน 15 OU (ค่านี้ถือว่าต่ำมาก หากมีกลิ่นหลุดรอดเพียงนิดเดียวอาจไม่ผ่านเกณฑ์)

การดูเพียงแค่ค่า ppm อาจไม่เพียงพอต่อการบริหารโรงงานให้ราบรื่นอีกต่อไป การเข้าใจ ค่ากลิ่น (Odor Unit) และเลือกใช้เครื่องมือที่สะท้อน "ความรู้สึกจริง" ของชุมชน คือเกราะป้องกันที่ดีที่สุด การมีระบบเฝ้าระวังไม่ใช่แค่เรื่องของการทำตามกฎหมาย แต่คือความสบายใจในการดำเนินธุรกิจ

หากคุณไม่แน่ใจว่าโรงงานมีความเสี่ยงเรื่องกลิ่นหรือไม่? สามารถเข้ามาปรึกษาเรื่อง การตรวจวัดคุณภาพอากาศ และการเลือกใช้ เครื่องวัดกลิ่นสารเคมี ที่เหมาะสมกับหน้างานได้ที่ D.O.M เราพร้อมให้คำแนะนำเพื่อวางแผนรับมือมาตรฐานใหม่ไปด้วยกันครับ